Эчтәлек

Татарлар элек-электән күн аяк киемен өстен күргән. Йомшак һәм югары сыйфатлы күннән эшләнгән юфть, сәхтиян итек, башмак, читек-кәвеш, чүәкләрне элек аларның борынгы бабалары – Идел болгарлары кигән. Моңа X–XIII йөзләрдә тегелгән аяк киемнәренең сакланып калган кисәкләре шаһит: болгар осталары күнгә басып һәм чигеп бизәк төшергәннәр, төсле күн һәм металл фигуралар ябыштырганнар.

XIX–XX йөзләр чигендә Казан һәм Казан арты аяк киеме тегүчеләренә дөньякүләм дан китергән күн каю техникасы болгар нәфис һөнәрчелегенә барып тоташа. Күн каю һөнәре сәнгате хәзер дә үсүен дәвам итә.

Милли үзенчәлекле аяк киемнәрен – бизәкле читекләрне, чүәкләрне бүген дә теләп алалар, Арча милли аяк киеме җитештерү берләшмәсе осталары дистәләрчә буын читекчеләренең эшләрен лаеклы дәвам иттерәләр.

Татарларда басылган йоннан эшләнгән киез аяк киемнәре – киез ката көндәлек аяк киеменнән саналган, киез итек кышын киелгән.

XIX йөз ахыры – XX йөз башында татарларда гына түгел, Идел һәм Урал буйларында яшәүче башка халыклар арасында да кунычларына бизәк төшерелгән ак төсле Кукмара киез итекләре киң тарала.

Тарихи мәгълүматларга караганда, юкә кайрысыннан эшләнгән аяк киемнәре күчеп килгән болгарларга җирле халыктан – фин-угорлардан үтеп кергән. Сирәк кенә очракларда татарлар эш вакытында чабата кигәннәр. Аяк киеме тула оек белән, киндердән тукылган ыштырлар чолгап, очлары бизәкләп чигелгән киндер һәм җитен аяк чолгаулары белән киелгән.

Әдәбият  

Гулова Ф.Ф. Татарская национальная обувь (искусство кожаной мозаики). К., 1983;

Суслова С.В., Мухамедова Р.Г. Народный костюм татар Поволжья и Урала. К., 2000;

Саттарова Л.И. Казанская узорная кожа. М.,2004.                                   

Автор — Ф.Ф.Гулова